Kompendium wrażliwej skóry, czyli co działa na wrażliwca

with Brak komentarzy

            Piekące policzki, zaróżowiona skóra, ból i nieprzyjemne ściągnięcie skóry. Nie są Ci obce te odczucia? Przybij piątkę aż połowie populacji na Ziemi – tyle właśnie osób cierpi z powodu wrażliwej skóry!

wrazliwa_skora

Czym charakteryzuje się skóra wrażliwa?

            Skóra wrażliwa to taka, która cechuje się występowaniem rumienia i/lub uczucia kłucia, palenia, swędzenia (także bólu i świądu) w odpowiedzi na różne czynniki, które normalnie nie wywołują takich reakcji. Problem wrażliwej skóry dotyka połowę społeczeństwa (z proporcją kobiet do mężczyzn równą około 3:2). Nazywana jest również „niewidoczną dermatozą” (dermatoza= choroba skóry).

Komu doskwiera skóra wrażliwa?

            65% osób z rozpoznaną atopią skórną cierpi na wrażliwość skóry, przy czym dostrzeżono, że aż 80% osób z problemem tzw. „gry naczyniowej” może pochwalić się skórą wrażliwą. Pozwala to domniemywać, że to właśnie tzw. gra naczyniowa, charakterystyczna dla skóry naczynkowej, ma większe znaczenie przy wrażliwości skóry, niż istniejąca atopia.

Czy możliwe jest by moja tłusta skóra była wrażliwa?

            Błędnie uważa się, że tylko skóra sucha może być wrażliwa. Na wrażliwość skóry mogą uskarżać się właściciele wszystkich typów skór – od suchych po tłuste, trądzikowe. A więc tak, może!

Dlaczego najczęściej wrażliwa jest twarz, a nie np. skóra nóg, pleców, rąk?

            Zwykle wrażliwością dotknięta jest skóra twarzy, ze względu na wyższy stopień jej unaczynienia, łatwiejszą penetrację warstwy rogowej, na której znajduje się więcej gruczołów łojowych, wyższy poziom histaminy (cząsteczki biorącej udział w rozwoju stanu zapalnego, odczynu alergicznego), czy też po prostu częstsze narażenie na czynniki zewnętrzne np. zanieczyszczenia, wiatr, promienie słoneczne.
Skóra wrażliwa często kojarzy się z wrażliwością skóry twarzy, choć wrażliwa może być też skóra poza nią, zwłaszcza skóra dłoni, która również narażona jest na działanie wielu czynników zewnętrznych.

Jakie czynniki mogą drażnić skórę wrażliwą?

            Mogą to być czynniki różnego pochodzenia. Fizyczne, jak na przykład promieniowanie UV, ciepło, zimno, wiatr. Chemiczne – kosmetyki, woda, zanieczyszczenia powietrza. Hormonalne – związane z cyklem menstruacyjnym, bądź psychologiczne – np. stres.

            Inna klasyfikacja zakłada podział na czynniki środowiskowe – zanieczyszczenia powietrza, ciepło, wiatr, promieniowanie UV, czynniki związane ze stylem życia – jedzenie, alkohol, używane kosmetyki, oraz na czynniki wewnętrzne – hormony, stres, emocje.

czynniki_wrazliwa

            Subiektywne odczucie wrażliwości skóry, czyli odczucia bez oznak widocznych, mogą wywoływać również:

  • glikol propylenowy, butylenowy
  • hydroksykwasy
  • mocznik
  • dodecylosiarczan sodu (inaczej: laurylosiarczan sodowy, SDS, SLS)
  • etanol

            Pamiętasz, że wspominaliśmy, że skóra wrażliwa nie zawsze jest sucha? I skóra sucha nie zawsze wrażliwa? To ważne, bo glikol propylenowy i butylenowy oraz mocznik (zwłaszcza on!), to surowce często stosowane przy skórze suchej. Jeśli skóra jest jednak sucha i wrażliwa, to może się okazać, że trzeba je sobie odpuścić.

            Z kolei często obecny w kosmetykach przeciwtrądzikowych etanol może nie być odpowiedni, jeśli skóra przy okazji jest wrażliwa.

Dlaczego skóra jest wrażliwa lub nie?

            Za przyczyny wrażliwości skóry podaje się naruszoną barierę skóry, dermatozy (AZS, trądzik różowaty), neurogenny stan zapalny, wysoką reaktywność kanałów TRPV1 (o tym już za chwilę), ogólną wrażliwość narządów zmysłu.

            Nieprzyjemności związane ze skórą wrażliwą częściej odczuwamy latem, co sugeruję ważną rolę promieniowania UV, które oddziałuje na kanały TRPV1 wywołując całą reakcję. Niektóre źródła podają, że osoby ze skórą jasną częściej mają skórę wrażliwą, niż osoby o ciemniejszej karnacji, choć według innych skóra wrażliwa nie jest powiązana z fototypem.

Jaki wpływ na wrażliwość skóry ma używanie produktów z silnymi detergentami?

            Zmywając brud naruszają one również barierę skórną, a co za tym idzie, prowadzą do stanu zapalnego na skutek zwiększonej penetracji składników drażniących. Dzieje się tak, ponieważ dochodzi do uszkodzenia bariery i nie spełnia tak dobrze swojej funkcji. Stosowanie silnych detergentów prowadzi również do zmian flory bakteryjnej. Każdy z nas ma na skórze mnóstwo mikroorganizmów, które należą do prawidłowej flory i przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania skóry, wszelkie zmiany związane z „wyprowadzką” któryś z mikroorganizmów i „przeprowadzką” mikroorganizmów innego typu, mogą prowadzić do problemów skórnych. Powiązanie podrażnień skórnych z mikroflorą nie zostało jak dotąd jeszcze w pełni potwierdzone, choć to kierunek, który ze względu na duże zainteresowanie branży probiotykami, prebiotykami i mikrobiomem, na pewno zostanie wkrótce zgłębiony.

wrazliwa_2

Jak to się dzieje, że policzki stają się czerwone, a my odczuwamy duży dyskomfort? Co dzieje się w naszej skórze na poziomie cząsteczkowym?

            Musisz teraz przygotować się nieco na naukową gadkę ;). Gotowa? Rozszerzanie naczyń krwionośnych, ból, stan zapalny, to również efekt pobudzenia wspomnianych kanałów TRPV1 (transient receptor potential cation channel subfamily V member 1) zwanych także kanałami kapsaicynowymi i waniloidowymi obecnymi na zakończeniach nerwów oraz na komórkach naskórka – keratynocytach (oraz na kilku innych rodzajach komórek, które nie są w tym momencie kluczowe ;)).

            Kanał TRPV1 aktywowany jest różnymi czynnikami, np.:

  • promieniowaniem UV
  • wysoką temperaturą (>43°C)
  • kwaśnym pH (<5,9)
  • niektórymi związkami chemicznymi – np. kapsaicyną – substancją obecną w papryczce chilli, dzięki której potrawy są ostre, oraz która nałożona na skórę może ją nieprzyjemnie poparzyć, piperyną obecną w pieprzu, która ma podobne działanie, a także kamforą, która znalazła swoje zastosowanie w produktach medycznych do… rozgrzewania skóry (popularna w kremach do stóp, rąk, zwłaszcza w wersjach „zimowych” kosmetyków) :), czy izotiocyjanianem allilu, który znajdziemy w… musztardzie, wasabi i chrzanie.

            Unikanie ostrych potraw przy skórze wrażliwej jest więc potwierdzone naukowo. Co dzieje się, gdy weźmiemy kęs jajeczka z chrzanem podczas Wielkanocnego śniadania? Jeśli mamy wrażliwą skórę, to oprócz pieczenia na języku odczujemy za chwilę pieczenie skóry, a w lustrze dostrzeżemy czerwone policzki (lub w moim przypadku – nos ;)). Dlaczego? Cząsteczka aktywująca natrafia na kanał TRPV1, a jego pobudzenie prowadzi do uwolnienia cytokin prozapalnych. Czym one są? Cytokiny to białka uwalniane przez białe krwinki – komórki, które są dzielnymi bojownikami naszego układu immunologicznego. Cytokiny, które produkują są pewną formą przekaźników, które działają na inne komórki stymulując je np. do wzrostu, podziałów, wytwarzania innych przekaźników. Ukuto termin „cytokiny prozapalne”, który określa wszystkie cytokiny pośredniczące w rozwoju stanu zapalnego. Co charakteryzuje stan zapalny?

  • zaczerwienienie (rubor)
  • ból (dolor)
  • podwyższona temperatura (calor)
  • obrzęk (tumor)

papryczki

            W skórze znajdziemy również kanały TRPA1 (transient receptor potential ankyrin 1), które mają podobne działanie, ale aktywowane są innymi czynnikami:

  • zimnem (<17°C)
  • substancjami zawartymi w oleju musztardowym
  • allicyną obecną w czosnku
  • substancjami obecnymi w cynamonie (aldehyd cynamonowy)
  • zanieczyszczenia powietrza (np. akroleina)
  • mentol

            Inne przyczyny dostrzegli badacze w najświeższe badaniach z 2016 roku przeprowadzonych na wycinkach skór 50 kobiet z wrażliwą i normalną (pod względem reaktywności) skórą. Pokazały one, że gęstość włókien nerwowych wewnątrz naskórka, zwłaszcza włókien C (drobne nerwowe włókna bezmielinowe), u osób ze skórą wrażliwą jest dużo niższa. Co to oznacza? Włókna te są powiązane z odczuwaniem bólu, swędzenia, temperatury i ich degradacja (inaczej: niszczenie) może prowadzić do odczuwania nieprzyjemnych doznań (ból, pieczenie, palenie) w wyniku działania całkiem obojętnych innym osobom bodźców.

Czy mam wrażliwą skórę?

            Istnieje kilka testów sprawdzających czy skóra jest wrażliwa. Jeden z nich polega na nałożeniu 10% kwasu mlekowego na fałd nosowo-wargowy (tzw. test nasilenia uczucia kłucia), inny to test bólowy z chloroformowo-metanolowy, a także test rumienia przy użyciu SLS.
Najnowsze badania opierają się na wywiadzie, a nie tylko na wspomnianych testach, jako, że w przypadku skóry wrażliwej częste są odczucia subiektywne (pieczenie, palenie), które pozostają poza zasięgiem pomiarów, które są zdolne do oceny odczuć obiektywnych (łuszczenia, rumienia, obrzęku, grudek).

Co może pomóc skórze wrażliwej?

            Przede wszystkim – wspomniane już unikanie ostrych przypraw, źródeł ciepła, promieni Słonecznych – nie chcemy „drażnić” kanałów TRPV1 ;). Również niekorzystne będzie przebywanie długi czas na mrozie (uważajcie zwłaszcza teraz, zima już niedługo może dać w kość skórze wrażliwej!), używanie produktów z mentolem.
Postaraj się o właściwą pielęgnację skóry. Myj twarz produktami płynnymi, które mają w składzie delikatne detergenty. U niektórych osób ze skórą wrażliwą (ale nie u wszystkich) dostrzeżono powiązanie reaktywności skóry z naruszeniem bariery skóry na skutek nadużywania kosmetyków z SLS. Co ważne – symptomy ustępowały po odstawieniu kosmetyków z tym detergentem. Jednocześnie zapomnij o mydłach – obniżają pH skóry, co nie jest dla niej korzystne, uwrażliwia ją na otoczenie i oddzierają z ochronnego płaszcza hydrolipidowego. Jednocześnie, jeśli to możliwe, przemywaj twarz wodą o niskiej zawartości wapnia (TRPV1 i TRPA1 to kanały wapniowe).

owsianka
           Raz na jakiś czas wypróbuj stary dobry domowy sposób naszych babć- zaprzyjaźnij się z płatkami owsianymi! Owies zawiera awenantramidy, czyli unikalne dla tego zboża polifenole alkaloidowe, które hamują kaskadę prozapalną, uwalnianie cytokin i histaminy. Mówiąc po polsku – koją podrażnioną skórę :). Amerykańska FDA uznała użycie płatków owsianych za dobry sposób na ukojenie podrażnionej skóry, egzemy, wysypki, ukąszenia insektów, alergie skórne.

            Po umyciu twarzy (i wyrównaniu pH odpowiednim tonikiem) koniecznie zaaplikuj filtr przeciwsłoneczny – najlepiej z filtrami mineralnymi (zwanymi inaczej fizycznymi – TiO2, ZnO). Oprócz ochrony słonecznej tlenki działają kojąco na skórę, do tego nie wykazują działania fototoksycznego, nie podrażniają skóry, tak jak robią to niektóre filtry chemiczne. Ponadto zastąp drogeryjny fluid makijażem mineralnym.

            Czym kierować się przy wyborze kosmetyków? Znowu Cię zaskoczę, ale… zaprzyjaźnij się z parabenami. Wiem, wiem, naczytałaś się o nich strasznych, demonicznych wręcz rzeczy, wszystkie grupy miłośniczek kosmetyków naturalnych ociekają nienawiścią do tych konserwantów, ale… to najlepiej przebadane, obecne najdłużej na rynku konserwanty, które posiadają niski wskaźnik alergizacji. Te promowane wśród miłośników kosmetyków naturalnych (do których sama należę, ale… z umiarem ;)) mogą mieć wyższy potencjał do podrażnienia skóry niż parabeny.
Świetne będą preparaty z witaminami E i C (działają antyoksydacyjnie, choć z witaminą C uważamy – w niektórych produktach mimo wszystko może podrażniać), z alantoiną, pantenolem, glicyryzyną (przeciwzapalny związek obecny w lukrecji). Cenne będą również produkty z olejami bogatymi w omega-3 i omega-6 (olej z wiesiołka, ogórecznika, konopi), z ceramidami, które poprawiają kondycję warstwy rogowej naskórka.

            Bądź spokojna jeśli chodzi o używanie silikonów, Tworzą korzystną warstwę ochronną na powierzchni naskórka i wszelka zła fama na ich temat nie została w żaden sposób potwierdzona.

            Jeśli myślisz o peelingu, to tylko enzymatycznym. UWAGA! Nie stosuj jednak nawet takich peelingów gdy akurat skóra jest zaczerwieniona i widoczny jest stan zapalny. Bromelaina, czyli enzym obecny często w takich produktach, ma działanie przeciwzapalne i przeciwobrzękowe, które na pewno jest korzystne w okresach, gdy skóra jest „spokojna”, ale złuszczanie w momencie, gdy jest podrażniona, może dodatkową ją rozognić.

            Pomocne może być stosowanie kwasów – tak, dobrze słyszysz, kwasów :). Wbrew pozorom do kwasów karboksylowych należą nie tylko powszechnie znane AHA, które nie powinny być używane w pielęgnacji skóry wrażliwej, ani nawet mniej znane BHA, na czele ze słynnym pogromcą trądziku, kwasie salicylowym, ale również PHA, czyli polihydroksykwasy. Są one polecane do cery wrażliwej i należą do nich m.in. glukonolakton, kwas laktobionowy, kwas azelainowy, kwas askorbinowy (witamina C). Co ważne dla „wrażliwców” – kwasy te posiadają właściwości podobne do AHA, ale nie wywołują podrażnienia. Są to kwasy aplikowane również bezpiecznie po zabiegach kosmetycznych. Inaczej niż AHA, PHA posiadają działanie nawilżające. Najczęściej spotykanym kwasem w preparatach jest glukonolakton. Można go stosować nawet w przypadku trądziku różowatego i atopowego zapalenia skóry (AZS). Przy skórze wrażliwej z trądzikiem idealny będzie 14% glukonolakton, który ma działanie podobne do nadtlenku benzoilu, stosowanego często w produktach przeciwtrądzikowych.

Zalecenia w pigułce:

  • Unikaj ostrych potraw
  • Unikaj źródeł ciepła, bezpośredniego działania Słońca
  • Unikaj mrozu
  • Zaprzyjaźnij się z parabenami
  • Przemywaj twarz wodą o niskiej zawartości wapnia
  • Stosuj SPF – najlepiej nie chemiczne, a fizyczne (czyli mineralne – TiO2, ZnO)
  • Jeśli lubisz się malować, to zamień standardowe produkty na makijaż mineralny
  • Nakładaj maseczki z płatków owsianych bądź przemywaj twarz zrobioną z nich papką
  • Myj twarz nieperfumowanymi produktami w formie płynu, unikaj mydła, które podwyższa pH skóry
  • Stosuj peelingi enzymatyczne, ale nie gdy jest aktywny stan zapalny
  • Poszukaj preparatów z: witaminą C, E, alantoiną, pantenolem, glicyryzyną, NNKT omega-3, olejem z wiesiołka i ogórecznika (bogate w NNKT – omega-6)

z-naukowego-na-nasze

 

Z naukowego na nasze (słowniczek)
Dermatoza to inaczej choroba skóry
Cytokiny to białka uwalniane przez białe krwinki.Cytokiny, które produkują są pewną formą przekaźników, które działają na inne komórki stymulując je do wzrostu, podziałów, wytwarzania innych przekaźników. Ukuto termin „cytokiny prozapalne”, który określa wszystkie cytokiny pośredniczące w rozwoju stanu zapalnego.
Histamina to cząsteczka biorąca udział w rozwoju stanu zapalnego, odczynu alergicznego.
Awenantramidy to substancje aktywne obecne w ziarnach owsa. To unikalne dla tego zboża polifenole alkaloidowe, które hamują kaskadę prozapalną, uwalnianie cytokin i histaminy. Koją podrażnioną skórę. Amerykańska FDA uznała użycie płatków owsianych za dobry sposób na ukojenie podrażnionej skóry, egzemy, wysypki, ukąszenia insektów, alergie skórne.

 

 

 

A Ty? Czy dokucza Ci wrażliwa skóra? Czego nie lubi? Jak sobie z nią radzisz? 🙂

Dziękuję Ci za przeczytanie tego artykułu – spędziłam mnóstwo czasu by stworzyć artykuł, który sama chciałabym znaleźć w Internecie. Będzie mi miło, jeśli dasz mi znać, że jesteś i czytasz!
• Pozostaw komentarz – Twoja opinia, wiosek, uwaga, pozytywny odzew są dla mnie ważne. Czytam wszystkie komentarze i motywują mnie one do pracy :).
• Podziel się linkiem do artykułu – jeśli to, co przeczytałaś/eś w jakiś sposób Cię poruszyło, zaciekawiło, było dla Ciebie nowe, to daj znać o nim znajomym.
• Dołącz do mnie na facebooku – chcę wiedzieć, że jesteś, dołącz do facebooka, a będziesz dowiadywała się wcześniej o planowanych artykułach: Fanpage Ula Nowak Blog

Literatura:
Artykuły
1. MISERY, Laurent. Neuropsychiatric factors in sensitive skin. Clinics in Dermatology. 2017, T. 35, nr 3, s. 281–284.
2. GOUIN, Olivier, L’HERONDELLE, Killian, LEBONVALLET, Nicolas, LE GALL-IANOTTO, Christelle, SAKKA, Mehdi, BUHÉ, Virginie, PLÉE-GAUTIER, Emmanuelle, CARRÉ, Jean Luc, LEFEUVRE, Luc, MISERY, Laurent & LE GARREC, Raphaele. TRPV1 and TRPA1 in cutaneous neurogenic and chronic inflammation: pro-inflammatory response induced by their activation and their sensitization. 2017. S.l.
3. BUHÉ, Virginie, VIÉ, Katell, GUÉRÉ, Christelle, NATALIZIO, Audrey, LHÉRITIER, Céline, LE GALL-IANOTTO, Christelle, HUET, Flavien, TALAGAS, Matthieu, LEBONVALLET, Nicolas, MARCORELLES, Pascale, CARRÉ, Jean Luc & MISERY, Laurent. Pathophysiological study of sensitive skin. Acta Dermato-Venereologica. 2016, T. 96, nr 3, s. 314–318.
4. MISERY, L., LOSER, K. & STÄNDER, S. Sensitive skin. Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology. 2016, T. 30, s. 2–8.
5. CHATUEVEDI, Neelam, YADAV, Sachdev & SHUKLA, Kalpana. Diversified therapeutic potential of Avena sativa : An exhaustive review. Asian Journal of Plant Science and Research. 2011, T. 1, nr 3, s. 103–114.
6. TÕTH, Balázs I., OLÁH, Attila, SZÖLLÓSI, Attila Gábor & BÍRÕ, Tamás. TRP channels in the skin. British Journal of Pharmacology 2014. T. 170, nr 10, s. 2568-2581
7. HAFEEZ, Farhaan & MAIBACH, Howard. An Overview of Parabens and Allergic Contact Dermatitis. Skin Therapy Letter. 2013, T. 18, nr 5, s. 1–5.
8. INAMADAR, ArunC & PALIT, Aparna. Sensitive skin: An overview. Indian Journal of Dermatology, Venereology, and Leprology. 2013, T. 79, nr 1, s. 9.
9. DRAELOS, Zoe Diana. New treatments for restoring impaired epidermal barrier permeability: Skin barrier repair creams. Clinics in Dermatology. 2012, T. 30, nr 3, s. 345–348.
10. CERIO, Rino, DOHIL, Magdalene, JEANINE, Downie, MAGINA, Sofia, MAHE, Emmanuel & STRATIGOS, Alexander J. Mechanism of action and clinical benefits of colloidal oatmeal for dermatologic practice. Journal of drugs in dermatology : JDD. 2010, T. 9, nr 9, s. 1116–1120.
11. GRIMES, Pearl E., GREEN, Barbara A., WILDNAUER, Richard H. & EDISON, Brenda L. The Use of Polyhydroxy Acids (PHAs) in Photoaged Skin. Cutis. 2004, T. 73, nr 2 SUPPL., s. 3–13.
12. SAEEDI, M., MORTEZA-SEMNANI, K. & GHOREISHI, M. R. The treatment of atopic dermatitis with licorice gel. Journal of Dermatological Treatment. 2003, T. 14, nr 3, s. 153–157.
13. Green B, Tseng C, Wildnauer R, Herndon J, Rizer, R. Safety and Efficacy of a Gluconolactone (Poly Hydroxyacid) Containing Regimen on Sensitive Skin and Photodamage Following Controlled Consumer Use. Amer Acad of Derm Poster Exhibit: New Orleans, March, 1999
14. HUNT, Michelle J. & BARNETSON, Ross St C. A comparative study of gluconolactone versus benzoyl peroxide in the treatment of acne. Australasian Journal of Dermatology. 1992, T. 33, nr 3, s. 131–134.

Książki
1. BERARDESCA, E. Sensitive Skin Syndrome. 2017. ISBN 9781420004601
2. MARTINI, M-C. Kosmetologia i farmakologia skóry. 2014. ISBN: 978-83-200-4548-2
3. NOSZCZYK, M. Kosmetologia pielęgnacyjna i lekarska. 2013. ISBN: 978-83-200-4561-1